İhracatçılar İçin EORI Numarası ve ESBİS Kaydı Rehberi
Tepki Ver
Avrupa Birliği’ne ihracat yapmaya hazırlanan bir işletmenin karşısına çıkan iki kısaltma vardır: EORI ve ESBİS. EORI numarası, Avrupa Birliği gümrüklerinde işlem yapan firmaları tanımlayan tekil kimlik numarasıdır. ESBİS ise Ticaret Bakanlığı’nın esnaf ve sanatkârların sicil kayıtlarını tuttuğu Esnaf ve Sanatkâr Bilgi Sistemi’dir. İlki AB tarafında gümrük işlemleri için, ikincisi Türkiye’de işletmenizin resmî kimliği için önemlidir.
Bu rehberde EORI numarasının ne zaman gerektiğini, Türk firmalarının bu numarayı nasıl aldığını ve esnaf siciline kayıtlı ihracatçılar için ESBİS kaydının neden önemli olduğunu anlatıyoruz.
EORI Numarası Nedir?
EORI (Economic Operators Registration and Identification), AB gümrük bölgesinde gümrük mevzuatına tabi işlem yapan ekonomik operatörlere verilen kimlik numarasıdır. Bir AB üyesi ülkenin gümrük idaresi tarafından verilir ve tüm AB’de geçerlidir. Gümrük beyannameleri, özet giriş beyanları ve diğer gümrük işlemlerinde firmanın kimliği olarak kullanılır.
EORI numarası, numarayı veren ülkenin iki harfli kodu ile ülkeye özgü bir kimlik bölümünden oluşur. Örneğin Bulgaristan’dan alınmış bir numara “BG” ile başlar.
Önemli noktalar:
- EORI numarası firmaya verilir, ürüne değil.
- Bir defa alınır ve sonraki tüm işlemlerde aynı numara kullanılır.
- İhracatçının EORI numarası nakliyeci tarafından kullanılamaz; her operatörün kendi numarası olmalıdır.
- EORI, KDV numarasının yerini tutmaz; ikisi farklı amaçlara hizmet eder.
EORI Numarası Kimlere Gerekir?
Her AB ihracatında Türk ihracatçının EORI numarası olması gerekmez. Asıl soru şudur: AB gümrüğünde beyan sahibi ya da ithalatçı kim?
| Teslim şekli (Incoterms) | AB’de gümrük işlemini kim yapar? | Türk ihracatçının EORI’si gerekir mi? |
|---|---|---|
| EXW, FCA, FOB | AB’deki alıcı | Genellikle hayır |
| CIF, CFR, CPT, CIP | AB’deki alıcı (ithalat işlemleri) | Genellikle hayır |
| DAP, DPU | AB’deki alıcı ithalatı yapar | Genellikle hayır |
| DDP | Türk ihracatçı (ithalatçı sıfatıyla) | Evet |
| AB’de kendi deposu/temsilciliği üzerinden satış | Türk firma | Evet |
Bunun dışında şu durumlarda da EORI gerekebilir:
- AB gümrüklerine özet giriş beyanı (ENS) veren taşıyıcı veya beyan sahibi sizseniz
- AB üzerinden transit işlem yürütüyorsanız
- AB’de antrepo, dahilde işleme gibi bir gümrük rejimine taraf oluyorsanız
SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) raporlamasında da EORI numarası sorulur; ancak raporlama yükümlülüğü esas olarak AB’deki ithalatçıya (beyan sahibine) aittir. Türk üretici, AB’deki alıcısına gömülü emisyon verisi sağlar.
Türk Firmaları EORI Numarasını Nasıl Alır?
Türkiye’de yerleşik firmalar AB’de yerleşik olmadığı için EORI numarasını Türkiye’den değil, ilk gümrük işlemini yapacakları AB üye ülkesinin gümrük idaresinden alır. Karayoluyla AB’ye çıkan firmalar için bu genellikle Bulgaristan veya Yunanistan’dır.
- İlk işlemin yapılacağı ülkeyi belirleyin. Malın AB’ye gireceği ya da gümrük işleminin yapılacağı ülke esas alınır.
- Başvuru formunu ve belgeleri hazırlayın. Genellikle başvuru formu, ticaret sicil kaydını gösteren belge (faaliyet belgesi, sicil gazetesi), vergi levhası, imza yetkisini gösteren belge ve gerekirse tercümeleri istenir.
- Başvuruyu yapın. Başvuru, ülkeye göre kâğıt formla ilgili gümrük idaresine veya gümrük idaresinin e-portalı üzerinden elektronik olarak yapılır. Örneğin Bulgaristan’da Türk şirketleri Kapitan Andreevo veya Lesovo gümrük kapılarına başvurabilir ya da AB standardında elektronik imzayla Bulgaristan Gümrük Ajansı e-portalı üzerinden işlem yapabilir.
- Numarayı kayıt altına alın. Verilen numarayı ihracat faturalarınızda, proforma faturalarda ve nakliyecinizle paylaştığınız belgelerde kullanın.
Bazı firmalar başvuruyu gümrük müşaviri veya AB’deki lojistik ortağı aracılığıyla yaptırır. Ticaret Bakanlığı’nın EORI kılavuzu da başvuru adımları için iyi bir başlangıç noktasıdır.
EORI Numarası Sorgulama
EORI numarasının geçerliliği, Avrupa Komisyonu’nun EORI doğrulama (EORI validation) servisi üzerinden sorgulanabilir. Numarayı girerek kayıtlı olup olmadığını ve (firma izin verdiyse) unvan bilgisini görebilirsiniz. Alıcınızın EORI numarasını da bu yolla kontrol etmeniz, gümrükte yaşanabilecek gecikmeleri önler.
ESBİS Nedir, İhracatçı İçin Neden Önemli?
ESBİS (Esnaf ve Sanatkâr Bilgi Sistemi), Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülen ve esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı işletmelerin bilgilerinin tutulduğu sistemdir. Esnaf odalarına kayıt, sicil tescil ve ilan işlemleri bu sistem üzerinden yapılır; her işletmeye bir ESBİS numarası verilir.
ESBİS bir ihracat sistemi değildir. Ancak ihracat yapan şahıs işletmeleri ve esnaf siciline kayıtlı işletmeler için resmî kimlik kaydı işlevi görür. Örneğin Kayıtlı İhracatçı Sistemi’ne (REX) başvuruda, başvuru sahibinin sicil kaydı şirketler için MERSİS, esnaf sicilindeki işletmeler için ESBİS üzerinden kontrol edilir.
| İşletme türü | Sicil sistemi | İhracatta nerede karşınıza çıkar? |
|---|---|---|
| Limited, anonim şirket, ticaret siciline kayıtlı şahıs | MERSİS | Ticaret sicil kontrolü, İhracatçı Birliği üyeliği, destek başvuruları |
| Esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı işletme | ESBİS | REX gibi başvurularda sicil kontrolü, e-ihracat ve destek süreçlerinde kimlik doğrulama |
ESBİS kaydı nasıl yapılır? Esnaf ve sanatkâr olarak faaliyet gösterecekseniz bağlı olacağınız meslek odasına başvurursunuz; oda kaydınızı ESBİS’e işler ve sicil müdürlüğü tescili tamamlar. Kaydınızı ve ESBİS numaranızı e-Devlet veya ESBİS portalı üzerinden görüntüleyebilirsiniz. Oda kaydınızdaki bilgilerin (adres, faaliyet konusu, unvan) vergi dairesi kayıtlarınızla aynı olması, ihracat başvurularında sorun yaşamamanız için önemlidir.
İhracata Hazırlık Kontrol Listesi
- Sicil kaydınızın (MERSİS veya ESBİS) güncel olduğundan emin olun.
- Bir ihracatçı birliğine üye olun; bu, ihracat desteklerinden ve bazı vergi avantajlarından (ör. döviz alımında sıfır oranlı BSMV) yararlanmanın ön koşuludur.
- Teslim şeklinize göre EORI numarasına ihtiyacınız olup olmadığını belirleyin.
- Ürünlerinizin GTİP kodlarını ve hedef ülkedeki mevzuatı kontrol edin.
- İhracat faturanızı (KDV’siz, döviz cinsinden veya TL karşılığıyla) doğru düzenleyin.
Paraşüt ile döviz cinsinden ihracat faturalarınızı e-Fatura veya e-Arşiv olarak düzenleyebilir, kur farklarını ve tahsilatlarınızı kolayca takip edebilirsiniz. [CTA: Paraşüt’ü ücretsiz deneyin]
Sıkça Sorulan Sorular
Türk firmalarının EORI numarası olur mu?
Evet. Türk firmaları EORI numarasını ilk gümrük işlemini yapacakları AB üye ülkesinin gümrük idaresinden alabilir.
EORI numarası zorunlu mu?
AB gümrüğünde beyan sahibi veya ithalatçı olarak işlem yapacaksanız zorunludur. AB’deki alıcının ithalatı yaptığı satışlarda genellikle gerekmez.
EORI numarası örneği nasıldır?
Numara, veren ülkenin iki harfli kodu ve ülkeye özgü bir kimlik bölümünden oluşur; ör. “BG” ile başlayan bir numara.
ESBİS numarası nereden öğrenilir?
Bağlı olduğunuz esnaf odasından, oda kaydında verilen belgelerden veya ESBİS portalı üzerinden öğrenebilirsiniz.
ESBİS ile MERSİS arasındaki fark nedir?
MERSİS ticaret siciline kayıtlı şirketlerin, ESBİS ise esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı işletmelerin kayıt sistemidir.
